mīrah 12 مـيـرة
طالما عَجِـبتُ لأمْـرِ أولئِكَ الذين يُقبِلونَ -بِكامِلِ حُرياتهِمْ- على تَشويهِ بَديعِ خَلقِ الله وما أودَعَ في أجسامِهِمْ من أعضاءٍ وحواسَّ لا تُقَدرُ بثمنٍ، فيقُصُّونَ (أو “يُكمِّمُونَ”) مَعِداتِهِمْ طَواعيةً في عمليةٍ جراحيةٍ تَستأصِلُ ما قد يَصِلُ إلى 80 بالمائة منها! وذلك للتقليلِ من إفرازِ معداتِهمْ لهرمونِ الجوعِ المعروفِ بـ “جريلين”، حتى يصلوا إلى حالاتٍ من الشعورِ بالشَّبَعِ والامْتلاءِ لمُدَدٍ أطولَ، رَغبةً منهم في إنقاصِ أوزانِهِمْ! ه
وأنا هنا لا أريد أنْ أُفَصِّلَ في مَخاطِرِ تلك العمليةِ الجراحيةِ -الشَّرِسَةِ في رأيي- وفي أَعراضِها الجانِبية، عِلْمًا بِأنَّ كلَّ مَن أخضَعَ نفسَهُ لها ضِمْنَ دائرةِ مَعارِفي المباشرة لمْ يلبثْ وأنْ عادَ وزنُهُ للزيادةِ بشكلٍ مُضْطَرِدٍ، حَتى أنَّ بعضَهُمْ لَـجَـأَ مُجددًا لمزيدٍ مِنَ الوسائلِ الاصطناعِيةِ، كجِيلِ “الحُقَنِ” الجديدةِ التي غَزَتِ الأسواقَ وأَقبَلَ عَليها كثـيـرٌ مِمَّنْ يَطْمحُونَ إلى الوصولِ إلى ذلكَ المظهرِ الذي يحْلُمونَ بِهِ دونَ تَكَبُّـدٍ لعناءِ كَبحِ شَهَواتِ أنفسِهِمْ ومقاومةِ رغباتِها. ه
وإنما ما يهمُّني هنا هو نُقطتانِ جَوهَريتانِ ربَّما يغفلُ عنهما مَنْ يُقبِلُ على مِثلِ تلك الوسائلِ غيرِ الطبيعيةِ لفقدِ الوزن. أُولاهُما أنَّ عمليةَ مُجاهدةِ النفسِ التي تُصاحِبُ محاولةَ فَقدِ الوزنِ بِالطرقِ الطبيعيةِ التقليديةِ التي تعتمدُ على الامتناعِ عَن تناولِ الطعامِ -كلِّهِ أو بعضِهِ- حين تطلُبهُ النفسُ بل وتُـلِـحُّ في طَلَبِهِ هي بِحدِّ ذاتِها إنجازٌ ثَمينٌ لهُ حَلاوةٌ خاصةٌ -لا يذوقُها إلا مَنْ يُجَرِّبُها- لِما يَبْعَثُ مِن شُعورٍ بالانتصارِ على شَهواتِ النفسِ والتحكُّمِ فيها وكَبْحِ جِماحِها، وما يتبعُ هذا مِن إحساسٍ بالثقةِ وقُوةِ الإرادةِ يَنْعكسُ إيجابِـيًّـا على سلوكِ الفردِ في شَتَّى مَناحِ الحياة. فالنفسُ للإنسانِ كالغَنمِ للراعي، لا بُـدَّ أنْ يَتولَّى زمامَ قِيادتِها وتوجيهِها وتهذيبِها وإلا لساقَتْهُ هي إلى حتفِهِ وأوْرَدَتْـهُ المَهالِكَ. إنَّ عمليةَ مُجاهدةِ النفسِ هذه هي بِحدِّ ذاتِها قيمةٌ سامِيةٌ قد تَفوقُ قيمةَ الوصولِ إلى ذاكَ المظهرِ الخارجيِّ المَرْجُوِّ! مَن يَعيشُ حالةَ شبعٍ مُطَوَّلٍ ومُتَكررٍّ يفتَقِـرُ إلى قيمةِ مُجاهدةِ النفسِ والانتصارِ عليها حينَ تصْرُخُ جوعًا أو تَطلُبُ الطعامَ اِشتِهاءً! ه
عِلاوَةً على هذا فَإنَّ الشُعورَ بالجوعِ شُعورٌ حَيَوِيٌّ طَبيعيٌّ لَدى الإنسانِ لا يَجبُ أنْ يعمَلَ على تَعطيلِهِ أو التدخُلِ في عَمَلِهِ. فهو كالشُّعورِ بِالألمِ الذي يُـنَـبِّـهُ الإنسانَ لوجودِ خطرٍ ما يُهدِّدُ الجسمَ حتى أنَّ غِيابَـهُ لَدى بعضِ الناسِ يُعَـدُّ اضطرابًا فِسيولوجيًّا قد يتسببُ في مُضاعفاتٍ صِحيةٍ خطيرةٍ. الشعورُ بالجوعِ والألمِ وغيرِ ذلك مِنَ المشاعرِ التي تُسَبِبُ إزعاجًا لنا إِنما هو جُزْءٌ طبيعيٌّ مِن مَنْظومةٍ مُتكاملةٍ يلعبُ كلُّ جُزْءٍ مِنها دَورًا حَيويًّا مُهمًّا. ليس مِن الطبيعيِّ أنْ يُبقي الإنسانُ نفسَهُ في حالةِ شبعٍ طويلٍ أو مُسْتمرٍ! ما هكذا خَلَقَنا الله! بلْ إنَّ المقولةَ الشهيرةَ التي أشَرْتُ إليها في “ميرةٍ” سابقَةٍ (“وإذا أكلنا لا نَشْبع”) تنهَى عَنِ الوصولِ بالنفسِ والجسدِ إلى حالةِ الشبع، فالشَّبَـعُ إِذَنْ حالةٌ غيرُ محمودةٍ! التوجيهُ واضِحٌ هنا بِضرورةِ التَّوقُفِ قبلَ الوصولِ لنقطةِ الشبَعِ أوِ الامْتِلاء، مِمَّا لـهُ أثارٌ إيجابيةٌ على النفسِ والرُّوحِ والجَسدِ على حَدٍّ سَواء! ه
هاتان نُقطتانِ جَوهريتانِ يجبُ أنْ يَأخذَهُما في عَيْنِ الاعتبار كلُّ مَن يَزمَعُ إخضاعَ جَسَدِهِ لمثلِ تلك الإجراءاتِ الجِراحيةِ وغيرِ الجِراحيةِ التَّعَسُّفِيةِ التي مِن شَأنِها أنْ تَحْرِمَهُ نِـعَمَ عظيمةً أوجَدَها الله في المنظومةِ الجسديةِ النفسيةِ الروحيةِ المُتشابكةِ والمتكاملةِ التي يعملُ الإنسانُ في إِطارِها. ه
وأخيرًا لابدَّ أن أُذَكِـرَّ هنا بأننا ما نَشَأْنـا جَراءَ تَطَوُّرٍ عَشْوائِيٍّ! وإنما نحنُ خَلْقٌ مُحْكَمٌ مِنْ لَدُنِ حَكيمٍ خبيرٍ “أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ” (سورة السجدة: الآية 7)! إنَّ الحجمَ الطبيعيَّ لِمَعِدتي ومَعِدَتِك لَم يُخلَق اِعتباطًا كيْ يحتاجَ إلى “تَصليحٍ” سُبحانهُ وتَعالى عَنْ ذلك عُلُوًّا كَبِيرًا! بلْ إنَّ كُلَّ شَيءٍ خُـلِـقَ بِـ “قَـدَرٍ” وحِسابٍ مُحكمٍ دَقيقٍ “إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ” (سورة القمر: الآية 49)! لا شكَّ أنَّ المُمارساتِ التي تعملُ على تَغييرِ خلقِ الله -بِشَتَّى أَشْكالِها ومُسَمَّياتِها- إنما هِيَ بإيعازٍ مِنْ عَدُوِّنـا الرَّجيمِ القَديمِ الذي أقسَمَ على أنْ يأمُرَنـا بِتغييرِ خَـلْـقِ الله والتلاعُبِ بِهِ بعد أنْ “يُمَنِّـيـنا” بِوُعُودِهِ الكاذِبةِ: “وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ” (سورة النساء: الآية 119) تمامًا كما مَنَّى آدمَ وزوجَهُ -عليهِما السَّلام- بِـ “شجَرَةِ الخُلْدِ” فما كان إلا وأنْ بَـدَتْ لَهُما سَوْءاتُهُما وأُخْرِجا مِمَّا كانـا فِيهِ مِنْ نَعيمٍ! ه
I have always been struck with astonishment at those who, willingly, turn to distorting the wondrous creation of Allah and what He has placed within their bodies of priceless organs and senses. They even go so far as voluntarily undergoing stomach-reduction procedures –what is commonly known as “sleeve” surgery– in which up to 80 percent of the stomach is removed! This is done in order to reduce the secretion of the hunger hormone known as “ghrelin”, so that they may remain in a state of fullness for longer periods, all in pursuit of weight loss!
I do not intend here to go into the dangers of this rather harsh surgical intervention, nor into its side effects. It is enough to note that everyone I know within my personal network, who has undergone this procedure, has not remained stable in their results; rather, their weight eventually began to rise again. Some of them returned to other artificial interventions, such as the new wave of injections that have flooded the world market and attracted many who aspire to attain that desired appearance, without having to endure the effort of restraining their appetites or resisting their impulses.
What concerns me here, however, are two fundamental points that are often overlooked by those who resort to such unnatural methods of weight loss. The first is that the process of self-discipline involved in attempting to lose weight through natural, traditional means, namely, by entirely or partly refraining from eating, when the self insistently demands it, is in itself a deeply valuable experience. It carries a particular sweetness known only to those who have lived it. It is the sweetness of overcoming one’s desires, of gaining mastery over them and restraining their unruly pull. It brings with it a sense of inner strength and confidence that positively shapes a person’s conduct in all areas of life.
The self, to a human being, is like livestock to a shepherd: it must be guided, restrained and refined. Otherwise, it would drag its owner to ruin and destruction. This struggle with the self is, in itself, a noble value – one that may well surpass the value of attaining the desired outward appearance. Those who live in a constant state of fullness, rarely experiencing hunger, are deprived of this value: the value of resisting the self when it cries out for food, out of hunger or craving, and of rising above it.
Moreover, hunger is a natural and essential human sensation that should not be suppressed or interfered with. It is akin to pain, which alerts the human being to danger threatening the body. Indeed, the absence of such a sensation in some individuals is itself considered a physiological disorder that may lead to serious health repercussions. Hunger, pain and other uncomfortable sensations are all part of an integrated system in which every component plays a vital role.
It is therefore not natural for a person to remain in a prolonged state of fullness. This is not how Allah created us! The well-known saying I referred to in a previous “mīrah” (“and when we eat, we do not become full”) discourages reaching full satiety. Fullness, then, is not a commendable state. The guidance here is clear: one should stop before reaching the point of fullness or complete satiety. The benefits of this practice extend to the body, the soul and the self (an-nafs) alike.
The above are two essential points that should be taken into account by anyone contemplating subjecting their body to such surgical or non-surgical coercive procedures, which deprive them of great blessings placed by Allah within this interwoven physical, psychological and spiritual system in which the human being functions.
Finally, it is necessary to remember that we are not the product of some random evolutionary process. Rather, we are a perfected creation from The Most Wise and All-Knowing Creator, Who “perfected everything He created” (Surat As-Sajdah: verse 7). The natural size of your stomach and mine was not created arbitrarily in need of some “correction” – exalted is Allah far above such claim! Rather, everything has been created with precise measure and balance: “Indeed, We have created all things according to a measure” (Surat Al-Qamar: verse 49).
There is no doubt that practices aimed at altering the creation of Allah –in all their forms and guises– are inspired by our ancient, accursed enemy, who swore that he would command humanity to change the creation of Allah and tamper with it, after luring them with false promises: “and I will surely tempt them with hopes and command them that they will slit the ears of cattle, and I will surely command them that they will change the creation of Allah” (Surat An-Nisa: verse 119). Just as he once upon a time tempted Adam and his wife –peace be upon them both– with the “tree of eternity”, only for their nakedness to become apparent to them and for them to be expelled from the bliss in which they had been living.
Allah’ın muhteşem yaratışını ve insan bedenine yerleştirdiği paha biçilmez organları ve duyuları, kendi istekleriyle tahrif etmeye yönelen kimselere her zaman hayret etmişimdir. Hatta bazıları, yaygın olarak “tüp mide” ameliyatı olarak bilinen ve midenin yüzde 80’ine kadarının alındığı mide küçültme operasyonlarını gönüllü olarak geçirecek kadar ileri gitmektedir! Bütün bunlar, “ghrelin” olarak bilinen açlık hormonunun salgılanmasını azaltmak ve böylece daha uzun süre tokluk hâlinde kalmak suretiyle kilo vermek amacıyla yapılmaktadır!
Burada niyetim, bu oldukça sert cerrahi müdahalenin tehlikelerine ya da yan etkilerine ayrıntılı olarak girmek değildir. Şunu belirtmek yeterlidir ki, kişisel çevremde bu işlemi yaptıran ve tanıdığım herkesin elde ettiği sonuçlar kalıcı olmamış; aksine, zamanla kiloları yeniden artmaya başlamıştır. Hatta bazıları, dünya piyasalarını adeta istila eden ve arzuladıkları görünüme ulaşmak isteyen pek çok kişiyi cezbeden yeni nesil enjeksiyonlar gibi başka yapay müdahalelere yeniden başvurmuştur. Bunu da iştahlarını dizginleme veya dürtülerine karşı koyma çabasına katlanmak zorunda kalmadan yapmışlardır.
Ancak burada beni asıl ilgilendiren husus, bu tür doğal olmayan kilo verme yöntemlerine başvuranların çoğu zaman gözden kaçırdığı iki temel noktadır. Bunlardan ilki şudur: Kişinin, nefsin ısrarla talep ettiği bir anda yemekten tamamen veya kısmen uzak durarak, doğal ve geleneksel yollarla kilo vermeye çalışırken gösterdiği öz disiplin süreci, başlı başına son derece değerli bir tecrübedir. Bu tecrübe, ancak onu yaşayanların bilebileceği özel bir tat taşır. Bu, kişinin arzularına galip gelmesinin, onlara hâkim olmasının ve onların dizginlenmesi güç çekimine karşı koymasının verdiği tattır. Beraberinde de insanın hayatın her alanındaki davranışlarını olumlu yönde şekillendiren bir iç güç ve özgüven duygusu getirir.
Nefis, insan için ne ise sürü de çoban için odur: yönlendirilmeli, dizginlenmeli ve terbiye edilmelidir. Aksi hâlde sahibini felakete ve yıkıma sürükler. Nefisle verilen bu mücadele, başlı başına asil bir değerdir; öyle ki, arzu edilen dış görünüşe ulaşmanın değerini dahi aşabilir. Sürekli bir tokluk hâli içinde yaşayan ve nadiren açlık hisseden kimseler, bu değerden mahrum kalırlar: Açlık veya can çekmesi sebebiyle yiyecek talep ettiğinde nefse karşı koymanın ve onun üzerine yükselmenin değerinden.
Bunun yanında açlık, bastırılmaması ve işleyişine müdahale edilmemesi gereken doğal ve temel bir insan hissidir. Açlık, insanı bedeni tehdit eden bir tehlikeye karşı uyaran ağrı hissine benzer. Nitekim bazı insanlarda bu tür bir hissin bulunmaması, ciddi sağlık sonuçlarına yol açabilecek fizyolojik bir bozukluk olarak kabul edilmektedir. Açlık, ağrı ve bizi rahatsız eden diğer hisler, her bir unsurun hayati bir rol oynadığı bütünleşik bir sistemin parçalarıdır.
Bu sebeple insanın uzun süreli bir tokluk hâlinde yaşaması doğal değildir. Allah bizi böyle yaratmamıştır! Daha önceki bir “mîrah”ta değindiğim meşhur söz de (“ve yediğimizde tam olarak doymayız”) tam doygunluğa ulaşmayı teşvik etmez. O hâlde tokluk, övülen bir durum değildir. Buradaki yönlendirme açıktır: Kişi, tokluk veya tam doyma noktasına ulaşmadan önce durmalıdır. Bunun faydaları beden, ruh ve nefis için geçerlidir.
Yukarıda belirtilenler, bedenini bu tür cerrahî veya cerrahî olmayan, zorlayıcı müdahalelere maruz bırakmayı düşünen herkesin dikkate alması gereken iki temel noktadır. Çünkü bu tür uygulamalar, insanın içinde işlev gördüğü iç içe geçmiş fiziksel, psikolojik ve ruhsal sistem içerisinde Allah’ın yerleştirdiği büyük nimetlerden onu mahrum bırakmaktadır.
Son olarak şunu hatırlamak gerekir ki, biz rastgele işleyen bir evrimsel sürecin ürünü değiliz. Bilakis biz, “yarattığı her şeyi en güzel şekilde yaratan” (Secde Suresi, 7. ayet) Mutlak Hikmet Sahibi ve Her Şeyi Bilen Yaratıcı’nın kusursuz bir yaratışıyız. Senin midenin de benim midemin de doğal büyüklüğü, sözde bir “düzeltmeye” ihtiyaç duyacak şekilde rastgele yaratılmış değildir. Allah böyle bir iddiadan münezzehtir ve yücedir! Aksine her şey ölçü ve denge ile yaratılmıştır: “Şüphesiz Biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık.” (Kamer Suresi, 49. ayet)
Allah’ın yaratışını değiştirmeyi amaçlayan uygulamaların — hangi şekil ve ad altında olursa olsun — eski ve lanetlenmiş düşmanımızın telkinlerinden kaynaklandığında hiçbir şüphe yoktur. O düşman ki, insanları sahte vaatlerle aldattıktan sonra onlara Allah’ın yaratışını değiştirmelerini emredeceğine yemin etmiştir: “Onları mutlaka kuruntulara düşüreceğim; onlara emredeceğim de hayvanların kulaklarını yaracaklar; yine onlara emredeceğim de Allah’ın yaratışını değiştirecekler.” (Nisâ Suresi, 119. ayet) Tıpkı bir zamanlar Âdem’i ve eşini — ikisine de selâm olsun — “ebedilik ağacı” ile kandırdığı gibi. Bunun sonucunda ayıp yerleri kendilerine görünmüş ve içinde yaşadıkları nimetten çıkarılmışlardır.