mīrah 15 مـيـرة
فرقٌ شاسعٌ بين الحزنِ والنَّكَـد. بين صاحبِك الحزينِ وذاك “النِّكَدِيّ”. الحزن شعورٌ طبيعيٌّ صادقٌ، شعورٌ مُؤَقَّتٌ مُسبَّبٌ. أما النكدُ فيستجلبه صاحبُهُ عمدًا بل قد يُقْحِمُهُ عُنوةً في المناسبات السعيدة لفرضِ جـوٍّ عامٍ منَ الغمِّ والهمِّ. إن لحظاتِ الحزنِ التي تُصاحبُ مرضَ حبيبٍ أو فقدَ عزيزٍ أو غيرَ ذلك مِن الابتلاءاتِ التي تعترض حياةَ المؤمنِ تجعلنا نستشعرُ قيمةَ النعمِ واللحظاتِ السعيدةِ، فنُقدِّرَها ونمتنَّ لوجودِها، ونحرصَ على الاستمتاعِ بِها (“وأما بنعمةِ ربِّـكَ فحدِّثْ”). أما “النِّكَدِيّ” فهو غيرُ راضٍ حتى في المناسباتِ السعيدةِ ولحظاتِ الحياةِ الجميلةِ، إذا تحدَّثْتَ معه تَجِدهُ في قرارةِ نفسِهِ ساخطًا، ناقمًا، غيرَ مُستشعرٍ لِنَعمِ الله، غيرَ حامدٍ له (حتى وإنْ نطقَها أخيرًا بلسانِه بعدَ جُهْدٍ جَهيدٍ)!ا
ومِن عَجائِبِ هؤلاء أنكَ إنْ أعرَبتَ عَن شَيءٍ مِنَ الرضا والْحَمدِ وهُدوءِ البال في خِضَمِ أزمةٍ تَمُرُّ بِها -تَمُرُّ أنتَ بِها لا هُمْ- أَثَرْتَ غضبَهُمْ وحنقَهم! فلا يَنْفَكُّونَ يُذَكِّرونكَ بما أصابَكَ ونَــزَلَ بكَ لعلَّك تعودُ إلى رُشْدِك!! بَلْ إنَّ من أَغْربِ ما تَعلَّمتُ في العقدِ الأخيرِ مِن عُمْري -حول هؤلاء القوم- هو أن كَثِيرًا منهم يَعْمَدُ إلى تَفْجيرِ قنابلِ النكدِ هذه -التي يصطحِبُها معه أينما حَلَّ ونَزَلَ خصوصًا في المناسباتِ السعيدةِ والرحلاتِ حيثُ تَمتلأُ بها جُعْبَتَهُ- لا لِشيءٍ إلا للاسْتِحْواذِ على اِنْتباهِ المُحيطينَ واهتمامِهِمْ، واستشعارِ القدرةِ على السيطرةِ والهيمنةِ على الجوِّ العامِّ وتَعكيرِ صَفْوِهِ. نعم! هذا بِحَدِّ ذاتِهِ هدفٌ يُبذلُ لأَجْلِهِ الغالي والنَّفيسُ وتُحرقُ لحظاتٌ ثمينةٌ نادرةٌ -قد لا تُعَوَّضُ أبدًا- طلبًا له!ا
تَفَشِّي ظاهرةِ “النِّكَدِيِّين” في مجتمعاتنا وراؤها عواملُ عديدةٌ، منها الإعلامُ المنزليُّ العَفِنُ الذي بَرْمَجَ العقولَ على مفاهيمَ فاسدةٍ، فنرى المسلسلاتِ التي يجلسُ لها أفرادُ الأسرةِ في كثيرٍ من المجتمعاتِ العربيةِ لساعاتٍ وساعاتٍ في اليومِ والليلةِ والتي لا تَخْلو مِن جُرعةِ نَكَدٍ مُعْتَبَرَةٍ (الأم أو الحماة اللي يا عيني دمعتها على خدها!) مصحوبةً بموسيقى تصويريةٍ نحيسةٍ! ولا شكَّ أن تَفشِّي آفةِ النرجسيةِ بحدِ ذاتها عاملٌ آخرُ لما ذُكر آنفًا من أن النكدَ هو أحدُ الأسلحةِ الفعالةِ التي يستخدمُها هؤلاء للهيمنةِ ولوضعِ الذاتِ في بؤرةِ اهتمامِ الحضور، خصوصًا حين تكونُ الأضواءُ مُوَجَّهةً لحَدَثٍ مُهِمٍّ ما -وإنْ كانَ مُناسبةً دينيةً- أو لشخصٍ آخرَ غيرِ أخينا النَّرجِسِيّ!ا
هذا النكديُّ الذي يحتَـلُّ مَوقِعًا في حياةِ كلٍّ مِنّـا إنما هو نقمة.. بل إنه فتنة! فالمؤمنُ كما هو معلومٌ في حالَةٍ لا تنقطعُ من مُجاهَدةِ النفسِ، لأجلِ أنْ يحفَظَ توازُنَهُ في خِضَمِ تَحَدِّياتِ الحياةِ وابتلاءاتِها، فيظَلُّ راضيًا حامِدًا صابِرًا على كلِّ حالٍ، يُبقي على ابتسامةٍ يُضِيء بها قلبَ مَنْ يَعول أو يُسعِد بها رَفيقًا أو يَتصدَّقُ بها على مَكْروبٍ، لكن لا يلبَثُ أن يأتيَ هذا النكديُّ الناقِمُ -بِما لديه من غَمٍّ وهَمٍّ وسخطٍ- وكأنَّ إبليسَ قد سَلَّطهُ ليعكِّـرَ صفوَ المؤمنِ ويفتِنهُ في دينِهِ!ا
صلواتُ الله وسلامُهُ على نبينا وأُسوتنا محمدٌ بن عبد الله، الذي عَلَّمَنا أنْ نَسْتَعيذَ بِاللهِ كُلَّ صباحٍ مِنَ الهَمِّ والغَمِّ والحَزَنِ. الذي سَرَّى عن رفيقِهِ “الصدِّيق” في أشَدِّ اللحظاتِ هَوْلاً حيث قَبِعا في غارٍ مُظلمٍ تحتَ أقدامِ المشركينَ الذينَ “لو نَظَـرَ أحدُهُم تحت قَدَمَيهِ لأبصَرَهما”! فما كان مِنْهُ إلاَّ أنْ قال لرفيقِهِ -باعثًـا في نفسِهِ الطُّمأنينةَ- “لا تَحْزَنْ إِنَّ الله مَعَنا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا” (التوبة: 40). صلواتُ الله وسلامُهُ عليهِ الذي أَرَى أصحابَهُ شُعاعَ أملٍ ونورٍ حين كانوا في كَرْبٍ عظيمٍ في غَزوةِ الخندقِ، حيثُ أحاطَ بِهِمُ الخوفُ والجوعُ والبردُ الشديدُ، وحاصَرَهُمْ آلافُ المقاتلينَ مِن الأحزاب، فَبَشَّرَهُمْ (صلى الله عليه وسلم) بِسِوارِ كِسرَى وبِفَتْحِ بلادِ فارسٍ والرومِ واليمنِ! صلواتُ الله وسلامُهُ عليهِ إذ علَّمَنا أنَّ أمْـرَ المؤمنِ كلَّه لهُ خَير، إنْ أصابته سَرَّاءُ شَكَرَ فَكانَ خَيْرًا له، وإنْ أصابَتْه ضَراءُ صَبَرَ فَكانَ خَيْرًا لــه! كُــلُّـهُ خَــيـْـر!ا
ربُّـنـا الكريمُ ذو الرحمة، اللطيفُ بِعبادِهِ. ونَحْنُ بِإذنِ اللهِ مُسْتَشْعِرُونَ لنعمِهِ التي نَتَقَلَّبُ فيها ليلَ نَهارٍ، حامِدونَ لـه.ا
والْحَمْدُ لِلَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ، ومِلْءَ مَا خَلَقَ، وعَدَدَ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ، ومِلْءَ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ عَدَدَ مَا أَحْصَى كِتَابُهُ، ومِلْءَ مَا أَحْصَى كِتَابُهُ، وعَدَدَ كُلِّ شَيْءٍ، ومِلْءَ كُلِّ شَيْءٍ. ا
There is a world of difference between sadness (الحُزْن) and being a killjoy (النَّكَـد); between a friend who is genuinely sad and that person who always seems determined to kill the mood (النّكَدِيّ).
Sadness is a natural and sincere human emotion. It is temporary and usually has a clear cause. Killing the mood, on the other hand, is often deliberate. Some people even deliberately force it into joyful occasions, imposing an atmosphere of heaviness and despair on everyone around them.
The moments of sadness that accompany the illness of a loved one, the loss of someone dear or the many trials that befall a believer remind us of the value of life's blessings and happy moments. They teach us to appreciate those blessings, to be grateful for them and to really make the most of them while they last: "And proclaim the blessings of your Lord."
The killjoy, however, remains dissatisfied even in life's happiest moments. Speak to them and you will often find deep down a simmering resentment, an ingrained bitterness and a failure to recognise Allah's countless blessings or to thank Him for them - even if, after considerable effort, they eventually utter words of gratitude (alhamdulillaah) with their lips!
One of the strangest things about such people is that if, in the midst of a hardship you are facing -your hardship, not theirs- you express even a little contentment, gratitude or inner peace, it irritates them. They would remind you of everything that has gone wrong in your life, as though trying to bring you back to your senses!
Perhaps the most surprising thing I have learnt about these people over the past decade is that many of them set off these "mood-killing bombs" they carry everywhere -especially at celebrations, family gatherings and holidays, where their arsenal is always fully stocked- for one reason alone: to monopolise everyone's attention, to become the centre of attention and to feel a sense of control over the atmosphere around them.
Yes, to some people, that alone is the goal. Precious moments, moments that may never return, are sacrificed without hesitation in pursuit of it.
The spread of these habitual killjoys in our societies has many causes. One of them is the toxic media environment inside our own homes, which has conditioned minds to accept unhealthy ideas as normal. Consider the television dramas that families across much of the Arab world watch for hours every day, programs that rarely fail to deliver a hefty dose of misery, complete with sorrowful mothers and perpetually tearful mothers-in-law, all set to ominous background music.
There is no doubt that the rise of narcissism is another contributing factor. As mentioned in an earlier post, killing the mood is one of the most effective tools narcissists utilise in order to dominate social settings and redirect attention towards themselves, especially when the spotlight is on an important event, a religious occasion or someone other than our narcissistic specimen.
Those mood killers who occupy a place in each of our lives are not merely a nuisance; they are a trial.
A believer is engaged in a lifelong struggle to maintain inner balance amid life's challenges and hardships, striving to remain content, grateful and patient in every circumstance. They hold on to a smile that brightens the hearts of those in their care, lifts the spirits of someone burdened by grief.
Then, sooner or later, along comes that killjoy with all their negativity and discontent - as though iblis himself had employed them to disturb the believer's peace and shake their faith.
May Allah's prayers and peace be upon our prophet and role model, Muhammad ibn Abdullah, who taught us to seek refuge in Allah every morning from sadness, distress and sorrow.
He comforted his companion, al-Siddiq, in one of the most terrifying moments imaginable as they hid in a dark cave beneath the feet of the polytheists, of whom it was said: "If one of them were to look down at his feet, he would see us."
Yet he simply reassured his companion, saying: "Do not grieve, for indeed, Allah is with us." Then Allah sent down His tranquillity upon him and supported him with forces you could not see. (Qur'an 9:40)
May Allah's prayers and peace be upon him, who gave his companions hope and light during the immense hardship of the Battle of the Trench, when fear, hunger and bitter cold surrounded them and thousands of enemy fighters had laid siege to them. Yet he gave them glad tidings of the bracelets of Khosrow and the future conquest of Persia, Byzantium and Yemen.
May Allah's prayers and peace be upon him, who taught us that all affairs of the believers are khair (good) for them: if prosperity comes their way, they are grateful and that is good for them; and if hardship befalls them, they are patient and that too is good for them.
All of it is good.
Our Lord is Most Generous, Most Merciful and Gentle with His servants. By Allah's blessing, we remain mindful of the blessings in which we live day and night and we remain grateful to Him.
All praise is due to Allah, equal to the number of His creations and filling all that He has created; equal to all that is in the heavens and the earth and filling all that is in the heavens and the earth.
All praise is due to Allah, equal to all that His Book has enumerated and filling all that His Book has enumerated; equal to every created thing and filling every created thing.
Hüzün (الحُزْن) ile keyif kaçıranlık (النَّكَـد) arasında dağlar kadar fark vardır; gerçekten üzgün olan bir dost ile sürekli ortamın havasını bozmaya kararlı olan o “keyif kaçıran” (النَّكَدِيّ) kişi arasında olduğu gibi.
Hüzün, doğal ve samimi bir insani duygudur. Geçicidir ve çoğu zaman açık bir sebebe dayanır. Oysa ortamı bozmak, çoğu zaman bilinçli bir tercihtir. Hatta bazıları bunu özellikle neşeli anlara zorla sokar; etraflarındaki herkese ağırlık ve karamsarlık havası dayatırlar.
Sevilen birinin hastalığı, değerli birinin kaybı ya da bir müminin hayatında karşılaştığı birçok imtihan, bize hayatın nimetlerinin ve güzel anların kıymetini hatırlatır. Onları daha iyi takdir etmeyi, şükretmeyi ve sürdüğü sürece hakkını vermeyi öğretir: “Rabbinin nimetini anlat.”
Fakat keyif kaçıran kişi, hayatın en güzel anlarında bile tatminsizdir. Onunla konuştuğunuzda, derinlerde bir yerde birikmiş bir öfke, kökleşmiş bir kırgınlık ve Allah’ın sayısız nimetini fark edememe ya da O’na şükredememe hâli görürsünüz - hatta büyük bir çabayla sonunda dilinden “elhamdülillah” kelimesi dökülse bile!
Bu insanların en garip yönlerinden biri şudur: Siz bir sıkıntının tam ortasındayken -üstelik bu sizin sıkıntınızken, onların değil- biraz huzur, şükür veya iç dinginliği gösterirseniz bundan rahatsız olurlar. Sizi yeniden “kendinize getirmek” istercesine, hayatınızda ters giden her şeyi tekrar tekrar hatırlatırlar!
Son on yılda bu insanlar hakkında öğrendiğim en şaşırtıcı şeylerden biri şudur: Pek çoğu, yanlarında her yere taşıdıkları bu “mood-killing bombalarını” -özellikle kutlamalarda, aile toplantılarında ve bayramlarda, cephanelikleri her zaman doluyken- tek bir amaç için patlatır: herkesin ilgisini tek elde toplamak, ilgi odağı olmak ve bulundukları ortamın kontrolünü ellerine almak.
Evet, bazıları için mesele tam olarak budur. Geri gelmeyecek kadar kıymetli anlar, hiç düşünülmeden bu uğurda feda edilir.
Toplumlarımızda bu alışkanlık hâline gelmiş keyif kaçıranların yayılması birçok sebeple açıklanabilir. Bunlardan biri, evlerimizin içindeki toksik medya ortamıdır; zihinleri sağlıksız düşünceleri normalleştirmeye şartlandırmıştır. Arap dünyasının büyük bölümünde ailelerin saatlerce izlediği dizileri düşünün: Acıyla dolu sahneler, gözyaşı dinmeyen anneler ve sürekli dert yanan kaynanalar… Üstelik tüm bunlar kasvetli müziklerle desteklenir.
Narsisizmin yükselişi de kuşkusuz bir başka etkendir. Daha önce de belirtildiği gibi, ortamı bozmak narsistlerin sosyal alanları domine etmek ve dikkati kendilerine çekmek için kullandıkları en etkili araçlardan biridir; özellikle de odak önemli bir olaydayken, bir dinî merasimde ya da kendilerinden başka biri ilgi görürken.
Hayatımızda yer edinen bu “moral bozan kişiler”, sadece bir rahatsızlık değil; aynı zamanda bir imtihandır.
Mümin, hayatın zorlukları ve imtihanları içinde iç dengesini korumak için ömür boyu nefs mücadelesi verir; her hâlükârda kanaatkâr, şükredici ve sabırlı kalmaya çalışır. Sorumlu olduğu insanların kalbini aydınlatan, bir dostunun içini ferahlatan ya da kederli birine sadaka hükmünde bir tebessüm taşıyan o gülümsemeyi sürdürür.
Derken, er ya da geç, bütün negatifliği ve memnuniyetsizliğiyle o keyif kaçıran kişi çıkagelir - sanki iblis onu özellikle müminin huzurunu bozmak ve imanını sarsmak için görevlendirmiş gibidir.
Allah’ın salât ve selâmı, sabahları hüzün, sıkıntı ve kederden Allah’a sığınmayı bize öğreten rehberimiz ve örneğimiz Muhammed bin Abdullah’ın üzerine olsun.
O, en korkunç anlardan birinde dostu Sıddîk’ı teselli etmişti; müşriklerin ayaklarının dibinde karanlık bir mağarada saklanırlarken, öyle ki “birisi ayaklarının altına baksaydı onları görecekti.” Fakat o sadece şöyle demişti: “Üzülme, Allah bizimledir.” Ardından Allah ona huzur ve sükûnet indirmiş ve onu göremeyeceğiniz ordularla desteklemiştir. (Tevbe, 40)
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun. Hendek Gazvesi’nde korku, açlık ve dondurucu soğuğun ortasında kuşatılmış ashabına umut ve ışık vermiş; onlara Kisrâ’nın bileziklerini, İran’ın, Bizans’ın ve Yemen’in fethini müjdelemiştir.
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun. O bize müminin bütün işlerinin hayır olduğunu öğretmiştir: Nimet geldiğinde şükreder, bu onun için hayır olur; sıkıntı geldiğinde sabreder, bu da onun için hayır olur.
Her hâli hayırdır.
Rabbimiz kullarına karşı son derece cömert, merhametli ve lütufkârdır. Allah’ın lütfuyla, gece gündüz içinde bulunduğumuz nimetlerin farkındayız ve O’na şükrediyoruz.
Allah’a hamdolsun; yarattıklarının sayısınca ve yarattıklarını dolduracak kadar.
Allah’a hamdolsun; göklerde ve yerde olanların sayısınca ve onları dolduracak kadar.
Allah’a hamdolsun; Kitabı’nın saydıkları sayısınca ve onları dolduracak kadar; her şeyin sayısınca ve her şeyi dolduracak kadar.